Koniec z nadużywaniem B2B i umów zlecenia – od 2026 roku PIP przekształci je w umowy o pracę

Od 8 lipca 2026 r. okręgowi inspektorzy pracy zyskują prawo do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy. Oznacza to, że w wyniku kontroli inspektor może samodzielnie przekwalifikować umowę B2B lub umowę zlecenia na etat. Zmiana ta diametralnie wpływa na sposób rozliczania podatków i składek ZUS w firmach opierających się na zewnętrznych współpracownikach.

Kiedy PIP może wydać decyzję stwierdzającą stosunek pracy?

Inspektor pracy nie wydaje decyzji o przekwalifikowaniu umowy „z marszu”. Procedura wymaga, aby w pierwszej kolejności skierował do pracodawcy polecenie usunięcia naruszenia. Dopiero w sytuacji, gdy pracodawca nie wykona tego polecenia, otwiera się droga do wydania decyzji administracyjnej (zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP).

Podstawą do uznania współpracy za etat są niezmienne od lat kryteria z art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Stosunek pracy istnieje zawsze wtedy, gdy praca jest wykonywana:

• pod kierownictwem zatrudniającego,

• w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym,

• za wynagrodzeniem.

Nazwa zawartej umowy nie ma żadnego znaczenia prawnego. Inspektor weryfikuje faktyczny sposób świadczenia usług. Jeśli programista na B2B lub pracownik budowlany na zleceniu wykonuje obowiązki w sposób charakterystyczny dla pracownika etatowego, inspektor ma pełne prawo wydać decyzję o istnieniu stosunku pracy. Warto pamiętać, że odpowiednie przygotowanie do kontroli podatkowych i ZUS oraz inspekcji PIP to klucz do uniknięcia niespodzianek.

Jakie są skutki prawne dla pracodawcy?

W praktyce księgowej i kadrowej kluczowe jest rozróżnienie dwóch odrębnych instytucji wprowadzonych przez nowe przepisy: wywoływania skutków prawnych oraz wykonalności decyzji.

Wywoływanie skutków prawnych (art. 34 ust. 2j) Decyzja inspektora wywołuje skutki prawne od dnia jej wydania. Oznacza to, że dokładnie od tego dnia powstają obowiązki pracownicze (np. prawo do urlopu wypoczynkowego), a także obowiązki na gruncie prawa podatkowego (zaliczki na PIT) oraz ubezpieczeń społecznych (składki ZUS). Zgodnie z art. 18 ust. 1b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podstawa wymiaru składek obejmuje okres od dnia wydania decyzji. Co do zasady, decyzja działa na przyszłość, a nie za okresy historyczne. Wszelkie rozliczenia podatkowe i składkowe muszą zostać dostosowane do nowego statusu zatrudnionego.

Wykonalność decyzji (art. 34 ust. 2k) Wykonalność, czyli możliwość przymusowego wyegzekwowania decyzji, następuje dopiero z dniem następującym po upływie miesięcznego terminu na odwołanie (jeśli go nie wniesiono) lub z dniem prawomocnego orzeczenia sądu pracy. Rygor natychmiastowej wykonalności jest wyjątkiem, stosowanym głównie wobec osób objętych szczególną ochroną przed zwolnieniem (np. kobiet w ciąży).

Wyjątek: rozwiązanie umowy w trakcie kontroli (art. 34 ust. 2g) Przepisy przewidują krytyczny wyjątek. Jeżeli pracodawca rozwiąże umowę cywilnoprawną lub ją wypowie w okresie między datą rozpoczęcia kontroli a dniem upływu terminu na odwołanie (lub prawomocnością wyroku), datą zawarcia umowy o pracę staje się data rozpoczęcia kontroli. W takiej sytuacji skutki prawne, w tym obowiązki składkowe i podatkowe, cofają się do pierwszego dnia kontroli, generując zaległości.

Jak wygląda ścieżka odwoławcza?

Jedyną instancją odwoławczą od decyzji okręgowego inspektora pracy jest sąd pracy. Odwołanie należy złożyć w nieprzekraczalnym terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Dokument składa się za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy, który wydał sporną decyzję.

Wniesienie odwołania do Głównego Inspektora Pracy jest błędem, który skutkuje bezpowrotnym upływem terminu i uprawomocnieniem się decyzji. Inspektor, za pośrednictwem którego składane jest odwołanie, ma prawo do autokontroli – może samodzielnie zmienić lub uchylić swoją decyzję, jeśli uzna argumenty pracodawcy za zasadne.

Wniesienie odwołania wstrzymuje wykonalność decyzji w zakresie egzekucji. Należy jednak pamiętać, że nie wstrzymuje ono wywoływania skutków prawnych (ZUS, PIT, prawo pracy), które biegną nieprzerwanie od dnia wydania decyzji.

Przykład praktyczny

Spółka z branży IT współpracuje z programistą na podstawie kontraktu B2B. Programista świadczy usługi wyłącznie dla tej spółki, pracuje w jej biurze w godzinach 9:00-17:00, korzysta z firmowego sprzętu i wykonuje bezpośrednie polecenia project managera.

W sierpniu 2026 r. PIP przeprowadza kontrolę. Inspektor stwierdza cechy stosunku pracy i kieruje polecenie usunięcia naruszenia. Spółka je ignoruje. 15 września 2026 r. inspektor wydaje decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy.

Od 15 września spółka ma obowiązek traktować programistę jak pracownika etatowego – musi naliczać składki ZUS i zaliczki na PIT zgodnie z zasadami dla umów o pracę, a programista nabywa prawo do urlopu. Jeśli spółka złoży odwołanie do sądu pracy, przymusowa egzekucja decyzji zostaje wstrzymana, ale bieżące obowiązki rozliczeniowe od 15 września pozostają w mocy. Warto przeanalizować, jak wyglądają umowy zlecenia i B2B w praktyce księgowej, aby uniknąć podobnych sytuacji.

Jak przygotować się jako pracodawca?

Masz czas do 8 lipca 2026 roku. To wystarczy na rzetelną analizę sytuacji w firmie.

• Zrób przegląd umów - szczególnie tych, gdzie współpracownik świadczy usługi wyłącznie na Twoją rzecz, regularnie, według Twojego harmonogramu, w Twoich zasobach. Kompleksowa analiza dokumentów i umów to pierwszy krok do minimalizacji ryzyka.

• Oceń rzeczywistość, nie tylko dokument - inspektor ocenia faktyczny sposób współpracy: kto wyznacza godziny, kto decyduje o metodzie pracy, czy współpracownik ponosi ryzyko gospodarcze.

• Rozważ dobrowolne uregulowanie - tam, gdzie stosunek pracy istnieje faktycznie, samodzielne przejście na etat jest bezpieczniejsze i tańsze niż oczekiwanie na decyzję inspektora.

• Nie rozwiązuj pochopnie umów w trakcie kontroli - z uwagi na wyjątek z art. 34 ust. 2g, rozwiązanie umowy przez pracodawcę w toku postępowania może skutkować cofnięciem daty zawarcia stosunku pracy do dnia rozpoczęcia kontroli.

Zmiany w przepisach i nowe uprawnienia PIP to kolejne wyzwanie dla księgowych i przedsiębiorców, wymagające szybkiej analizy i dostosowania rozliczeń. Jeśli chcesz zautomatyzować proces weryfikacji przepisów i mieć pewność, że Twoje działania są zgodne z aktualnym prawem, warto poznać Księgoboty dla przedsiębiorców – wsparcie w rozliczeniach. To inteligentne narzędzie, które wspiera w codziennej pracy, odpowiadając na pytania o podatki, ZUS i prawo pracy. Możesz przetestować je przez 14 dni bezpłatnie po rejestracji na ksiegoboty.biz